ई –पेपर | हाम्रो बारेमा | विज्ञापन | ग्राहक बन्नुहोस | Podcast | English
arthik abhiyan
ad banner Mango Tech Digital Marketing Solution

१०–१५ मिनेटभित्रै हेलिकोप्टरलाई हेली एम्बुलेन्समा परिणत गरिन्छ

Jun 14, 2019  
अन्तरवार्ता
Image Not Found
author avatar (अस)
विश्वमा प्रि–हस्पिटल केयरको शुरुआत नेपोलियनको युुद्धकालमा भएको विश्वास गरिन्छ । उनले युद्धमा जाँदा चिकित्सा टोलीलाई लगेर प्रि–हस्पिटल केयर दिलाउँथे । नेपालमा भने अझै पनि प्रि–हस्पिटल केयरको जग राम्रोसँग बसिसकेको छैन । अहिले पनि सामान्य बेड र चालक मात्र भएका एम्बुलेन्सबाट घाइते र बिरामीलाई अस्पताल पुर्‍याउने गरिन्छ । एम्बुलेन्समा राखेरै प्रि–हस्पिटल केयर दिन सके धेरैले अस्पताल आउँदा आउँदै ज्यान गुमाउनुपर्दैन । यसैलाई दृष्टिगत गर्दै मेडिसिटी अस्पतालले प्रि–हस्पिटल केयर डिपार्टमेन्ट नै खडा गरेर स्थल तथा हवाई यातायातमार्फत प्रि–हस्पिटल केयर सेवा दिँदै आएको छ । यो डिपार्टमेन्टको नेतृत्व डा. सञ्जय कार्कीले लिएका छन् । हस्पिटलले यसलाई इमर्जेन्सी मेडिसिन/इमर्जेन्सी मेडिकल सर्भिस/हेलिकोप्टर इमर्जेन्सी मेडिकल सर्भिस नाम दिएको छ । डा. कार्कीले इमर्जेन्सी मेडिसिनमा एमडी गरेका छन् । उनले स्पेन र फ्रान्सबाट यूरोपियन अफिसियल हेल्थ एन्ड वेलफेयरसम्बन्धी डबल मास्टर्स र एभिएशन मेडिसिनमा जर्मनीबाट डिप्लोमा पनि गरेका छन् । हेलिकोप्टरबाट क्रिटिकल बिरामीको सेवामा करीब ६ वर्ष बिताइसकेका डा. कार्कीलाई नेपालमा पहिलोपटक हेलिकोप्टर इमर्जेन्सी मेडिकल सर्भिस शुरू गरेको श्रेय जान्छ । उनले बेलायतबाट सन् २०१४ को डिसेम्बर महीनामा ‘डेभिड विल एक्स्ट्रिम मेडिसिन अवार्ड’ र सन् २०१७ को मार्चमा अमेरिकामा ‘ईएमएस टेन इनोभेटर्स अफ द इयर २०१६ अवार्ड’ समेत प्राप्त गरेका छन् । प्रस्तुत छ, प्रि–हस्पिटल केयरका विविध विषयमा आर्थिक अभियानका प्रमुख समाचारदाता पूर्णभक्त दुवालले डा. कार्कीसँग गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश : प्रि–हस्पिटल केयर के हो ? हस्पिटल छिर्नुभन्दा पहिलाको उपचार नै प्रि–हस्पिटल केयर हो । क्रिटिकल बिरामीलाई हस्पिटलको इमर्जेन्सी कक्षसम्म सुरक्षित तवरले ल्याउन बाटोमा गरिने उपचारलाई प्रि–हस्पिटल केयर भनिन्छ । क्रिटिकल बिरामीलाई अवस्थाअनुसार डाक्टर एवं पारामेडिक्सहरूले विभिन्न उपचार गरेर वा उपचार गर्दै थप उपचारका लागि सम्बन्धित विशेष हस्पिटलको कोठासम्म पु¥याउनु नै प्रि–हस्पिटल केयर हो । यसलाई इमर्जेन्सी मेडिकल सर्भिस (ईएमएस) पनि भनिन्छ । ईएमएस ग्राउन्ड इमर्जेन्सी मेडिकल सर्भिस र हेलिकोप्टर इमर्जेन्सी मेडिकल सर्भिस गरी दुई प्रकारको हुन्छ । नेपालमा यो सेवा कसरी अगाडि बढिरहेको छ ? हामीकहाँ अस्पताल, समाज, क्लबलगायतले एम्बुलेन्स सेवा दिँदै आएका छन् । तर त्यो एम्बुलेन्स चालकको मातहतमा हुन्छ । त्यसमा अत्यावश्यक पूर्वाधार नै हुँदैन । कतिपयमा अक्सिजन नै हुँदैन । वास्तवमा एम्बुलेन्स भनेपछि त्यसमा स्वास्थ्यकर्मीसहित अत्यावश्यक प्राथमिक उपचार सामग्री हुनुपर्छ । ९९ प्रतिशत एम्बुलेन्समा पारामेडिक्स हुँदैन । विकसित मुलुकमा भए ४ वर्षको कोर्स गरेका एचए वा सीएमए एम्बुलेन्समा अनिवार्य गरिएको हुन्छ । यद्यपि सन् २०११ देखि नेपाल एम्बुलेन्स सर्भिसले पारामेडिक्ससहित २४ सै घण्टा सेवा दिइरहेको छ, जसमा अक्सिजन र मेडिसिन पनि राखिएको छ । १०२ मा फोन गर्नेबवत्तिकै नजीकै रहेको एम्बुलेन्समार्फत सेवा दिइन्छ । प्रि–हस्पिटल केयर डिपार्टमेन्ट नै राखेर इमर्जेन्सी मेडिकल सर्भिस भने नेपाल मेडिसिटी अस्पताल, ह्याम्स र ग्रान्डीले मात्र दिइरहेका छन् । अहिले धुलिखेल अस्पतालले पनि यो प्रयास गरिरहेको छ । इमर्जेन्सी मेडिकल सर्भिस (ईएमएस) कति प्रकारका हुन्छन् त ? यो खास गरी तीन प्रकारका हुन्छन् । फ्रान्को जर्मन मोडल, एंग्लो अमेरिकन मोडल र हाइब्रिड मोडल । फ्रान्को जर्मन मोडलको ईएमएसमा सुविधासम्पन्न एम्बुलेन्स हुन्छ । साथमा यसमा चिकित्सक र पारामेडिक्स पनि हुन्छ । यो मोडल फ्रान्स र जर्मनीबाट शुरू भएको हो । यो मोडलको इमर्जेन्सी मेडिकल सर्भिसमा एम्बुलेन्स भित्र डाक्टर, पारामेडिक्स, आवश्यक सम्पूर्ण उपकरण र सुविधाको व्यवस्था गरिएको हुन्छ । यसले बिरामीलाई घटनास्थलमा मेडिकल इन्टरभेन्शन गरेर स्टेबल बनाएपछि अस्पताल लैजानुपर्ने मान्यता राख्छ । यूरोपमा धेरैजसो यो मोडल छ र यसमा इमर्जेन्सी डिपार्टमेन्टमा काम गर्ने चिकित्सकको संलग्नता हुन्छ । एंग्लो अमेरिकन मोडलमा अलि अलि उपचार गरेर बिरामीलाई छिटोभन्दा छिटो अस्पताल पुर्‍याइन्छ । यो मोडलको एम्बुलेन्समा चिकित्सक हुँदैन । यसमा पारामेडिक्सहरूको अध्ययन उच्च तहको हुने भएकाले धेरैजसो अवस्थामा चिकित्सक रहँदैन । यो मोडलका पारामेडिक्सहरूले ४–५ वर्ष लगाएर ईएमटी, ईएमटी बेसिक, ईएमटी एड्भान्स्ड पारामेडिक्स कोर्स गरेका हुन्छन् । त्यसैले पारामेडिक्सहरूले नै ईएमएस सेवा नियन्त्रण गरेका हुन्छन् । हाइब्रिड मोडलमा आवश्यकता अनुसार एम्बुलेन्समा चिकित्सक बस्ने वा नबस्ने हुन्छ । अस्पतालमा आएको फोनकलको आधारमा चिकित्सक जाने कि नजाने भन्ने निक्र्योल गरिन्छ । हृदयाघात, ब्रेन ह्यामरेज, जटिल ट्रमा, अचेत अवस्थाका बिरामी छन् भने चिकित्सक जान्छन् । यसमा २४ सै घण्टा पारामेडिक्स रहेको हुन्छ । बिरामीलाई आवश्यक परेको बेलामा चिकित्सक एम्बुलेन्समा रहने र नपरेको अवस्थामा पारामेडिक्सले व्यवस्थापन गर्ने हाइब्रिड मोडलको ईएमएस हो । एम्बुलेन्स पनि बीएलएस, एसीएलएस लगायत विभिन्न प्रकारमा वर्गीकरण गरिएको हुन्छ । एसीएलएस एम्बुलेन्समा भेन्टिलेटरसहितको एड्भान्स कार्डियाक लाइफ सपोर्ट (एसीएलएस) दिन मिल्छ । यस प्रकारको एम्बुलेन्स सेवा नेपालमा नेपाल मेडिसिटी, ग्रान्डी, ह्याम्स र धुलिखेल हस्पिटलमा मात्र उपलब्ध छ । अब हेलिकोप्टर इमर्जेन्सी मेडिकल सर्भिस (एचईएमएस) का बारेमा केही बताइ दिनुहुन्छ कि ? हेलिकोप्टर इमर्जेन्सी मेडिकल सर्भिस अहिले धेरै लोकप्रिय हुँदै आएको छ । नेपालजस्तो डाँडाकाँडा भएको ठाउँमा यो अत्यावश्यक छ पनि । सन् १९६७÷६८ तिर एयरजरम्याट स्विट्जरल्यान्डले हिमाली क्षेत्रबाट बिरामी बोक्न थालेको थियो भने जर्मनीको एडीएसीले हेलिकोप्टर इमर्जेन्सी मेडिकल सर्भिस शुरू गरेको थियो । अमेरिकाको पनि विभिन्न अस्पतालमा बिरामी ट्रान्सफर गर्न हेलिकोप्टरको प्रयोग सोही दशकमा थालिएको थियो । यसको शुरुआत खासगरी ट्रमाका लागि फोकस गरिएको थियो । नेपालमा भने हेलिकोप्टर इमर्जेन्सी मेडिकल सर्भिस शुरू भएको ६ वर्ष जति भयो । सन् २०१३ अगाडिसम्म बिरामीको उद्धार गर्नुपर्दा हेलिकोप्टर जान्थ्यो र क्याप्टेनले उद्धार गरी ल्याइन्थ्यो । सन् २०१३ को अक्टोबरमा ग्रान्डी इन्टरनेशनल अस्पतालले हेलिकोप्टर इमर्जेन्सी मेडिकल सर्भिस शुरू गरेको थियो । अस्पतालको छतमा हेलिप्याड बनाउने पहिलो काठमाडौंको बल्खुस्थित वयोधा हस्पिटल हो भने दोस्रो ग्रान्डी, तेस्रो मेडिसिटी, चौथो झापाको बीएनसी मेडिकल कलेज र पाँचौं ह्याम्स हस्पिटल हो । बुटवलको क्रिमसन हस्पिटलमा छतमा नभए पनि ग्राउन्डमा राम्रो हेलिप्याड छ । ग्राउण्डमा झैं यसमा पनि विभिन्न मोडल छन् कि ? खासगरी यसमा पनि विभिन्न मोडल छन् । ट्रेडिशनल मोडल, कम्युनिटी मोडल, नेशनल मोडल र अस्पताल मोडल । ट्रेडिशनल मोडलमा हस्पिटल र हेलिकोप्टर अपरेटर्सबीच सम्झौता भएर आवश्यक परेको बेलामा बिरामीको उद्धार गरिन्छ । कम्युनिटी मोडलमा स्वतन्त्र निकायले हेलिकोप्टर र मेडिकल क्य्रू्र प्रदान गरी अस्पतालमा बिरामी ल्याउने गरिन्छ । नेशनल मोडलमा सरकारले एचईएमएस सेवा उपलब्ध गराउँछ । आकस्मिक दुर्घटनामा परी क्रिटिकल अवस्थाका बिरामी उद्धारका लागि राष्ट्रले सञ्चालनमा ल्याएको हेलिकोप्टर इमर्जेन्सी मेडिकल सर्भिसलाई नेशनल मोडल भनिन्छ । अस्पताल मोडलमा हेलिकोप्टर र मेडिकल क्य्रू दुवै अस्पतालले नै उपलब्ध गराउँछ । मेडिसिटीले कसरी हेलिकोप्टर इमर्जेन्सी मेडिकल सर्भिस (एचईएमएस) सेवा दिइरहेको छ त ? नेपालमा डेडिकेटेड हेलिकोप्टर एम्बुलेन्स छैन । त्यसैले मेडिसिटी अस्पतालमा एचईएमएसका लागि कल आएमा उक्त कलको प्रतिक्रिया इमर्जेन्सी मेडिसिन डिपार्टमेन्ट वा प्रि–हस्पिटल केयरले दिन्छ । यसैको आधारमा एयरपोर्टमा उपलब्ध हेलिकोप्टर मगाइन्छ । हेलिकोप्टरले यसैको आधारमा अगाडिको सीट निकालेर र पछाडिको सीट फोल्ड गरी खाली गरेर अस्पतालमा ल्याइन्छ । यसबीचमा प्रि–हस्पिटल केयर अन ड्युटी चिकित्सक÷नर्स÷पारामेडिक्स तयारी अवस्थामा रहिसकेका हुन्छन् । यही दौरानमा प्रि–हस्पिटल केयर अन ड्युटी चिकित्सकले जुन अस्पताबाट बिरामीलाई ल्याउनुुपर्ने हो, उक्त अस्पतालका सम्बन्धित चिकित्सकसँग बिरामीको अवस्थाबारे जानकारी पनि लिइसकेका हुन्छन् । अस्पतालमा हेलिकोप्टर आएको १०–१५ मिनेटभित्र हाम्रा इमर्जेन्सी उद्धारका प्राविधिकहरूले भेन्टिलेटर, अक्सिजन स्ट्यान्ड, मोनिटर, बिरामी बोक्ने ब्याग, औषधि दिने यन्त्र, मेडिसिन बक्स र बिरामीलाई सुताउने पोजिशनको तत्काल व्यवस्थापन गरिसक्छ । तर यी सबै प्रक्रिया शुरू गर्नुअघि बिरामी पक्ष र हेलिकोप्टर अपरेटरबीच हेलिकोप्टर शुल्कका विषयमा प्रस्ट कुराकानी भई आवश्यक निर्णय लिइन्छ । नेपालमा प्रि–हस्पिटल केयरको अवस्था कस्तो छ ? यसका लागि के के सुविधा हुनुपर्छ ? नेपालमा प्रि–हस्पिटल केयरबारे धेरैले बुझेका छैनन् । प्रि–हस्पिटल केयरको कन्सेप्ट र डिपार्टमेन्ट हुनेमा ग्रान्डी, मेडिसिटी, ह्याम्स र धुलिखेल हस्पिटल पर्छन् । पहिलोपटक प्रि–हस्पिटल केयरको डिपार्ट खोलेको हस्पिटल ग्रान्डी हस्पिटल हो । प्रि–हस्पिटल केयरका लागि इमर्जेन्सी डिपार्टमेन्ट बलियो हुनुपर्छ र यसलाई समयसापेक्ष बलियो पार्दै लैजानुपर्छ । दक्ष जनशक्ति हुनुपर्छ, पूर्वाधार र अन्य उपकरण हुनुपर्छ । पोर्टेबल डिभाइस र मोनिटरहरू हुनु आवश्यक छ । यसरी उद्धार गरिरहँदा के–के चुुनौतीहरू महसूस गर्नुभएको छ ? मेडिसिटी अस्पतालमा चौबीसै घण्टा हवाई उद्धारका लागि मेडिभ्याक टिम उपलब्ध भए तापनि विविध कारण ढिलाइ हुुन सक्छ, जस्तै– हिमाल आरोहणका लागि अनुुकूल मौसममा हेलिकोप्टरको उपलब्धता कम हुन सक्छ । भौगोलिक जटिलता पनि एउटा समस्या हो । साथै मौसमी अस्थिरता र नाइट भिजन हेलिकोप्टरको कमीले राति मेडिकल उद्धार हुने सम्भावना न्यूनतम छ । अन्य विकसित राष्ट्रहरूमा जस्तै नेपालमा हेली एम्बुलेन्स नहुनुु र यो सेवा सबै वर्गको पहुँचमा नहुनु अर्को विडम्बना हो । एकातिर देशमा भौगोलिक विकटता रहनुु र हेलिकोप्टरबाट उद्धारको आवश्यकता दिनानुदिन बढ्दै जानुले अबको समयमा स्वास्थ्य उपचारका सरोकारवाला निकायहरूले राष्ट्रियस्तरमै यसका लागि आवश्यक कदम चाल्नुुपर्ने देखिन्छ ।
प्रतिक्रिया [0]
प्रतिक्रिया दिनुहोस्