arthik abhiyan
ad banner

शेयरबजारको विस्तार

Aug 5, 2019
सम्पादकीय
NA

आइतवार शेयरबजार परिसूचक नेप्से ४ दशमलव २० अंकले घट्यो भने कारोबार रकम पनि अघिल्लो कारोबारको तुलनामा झन्डै १३ करोड न्यून भयो । अघिल्लो साता परिसूचक ६ दशमलव शून्य ८ प्रतिशतले घट्यो भने कारोबार रकमचाहिँ  ५ दशमलव ४८ प्रतिशतले बढेको थियो । 

शेयरबजारको परिसूचक घटबढ हुनु सामान्य हो । परिसूचक ओरालो लागे पनि उकालो लागे पनि शेयरबजार भने विस्तार हुनु आवश्यक छ । अर्थतन्त्र सकारात्मक हुँदै गएको छ भन्ने संकेत शेयरबजारले दिने हो । नेपालको शेयरबजार किन विस्तार हुन सकिरहेको छैन त ?

शेयरबजारमा कारोबार बढ्दै जानुपर्छ । कारोबार बढ्दै गएपछि शेयरबजारमा पनि तरलता बढ्छ । अहिले बैंकमा तरलता कमी आएकाले शेयरबजार प्रभावित भएको तर्क गरिँदै छ । शेयरबजारको तरलताको सम्बन्ध बैंकको तरलतासँग सम्बद्ध नहुनु पर्ने हो । शेयर कारोबार बढेसँगै बजारले आफै तरलता वृद्धि गर्छ । तर, विडम्बना शेयरबजारको कारोबारमा संकुचन आइरहेको छ । 

यसो हुनुमा शेयरबजारलाई विकास र विस्तारका लागि जति सुुधार आवश्यक छ त्यस अनुपातमा काम नहुनु हो । हुन त विगत केही वर्षमा थुप्रै सुधारका काम भएका छन् । ती सुधारले बजारको विकास र विस्तारका लागि सहयोग गरे पनि लगानीकर्तामा उत्साह थप्न र विश्वास जित्न भने सकेका छैनन् भन्ने देखिन्छ । 

यसो हुनुको पहिलो कारण करको किचलो हो । शेयर कारोबारमा लाग्ने करलाई सरल बनाउनुपर्नेमा सरकारले त्यसो गरेको पाइँदैन । चालू आर्थिक वर्षमा कारोबारमा लाग्ने पूँजीगत लाभ करबारे पटकपटक विवाद भयो । पछिल्लोपटक भारित औसत लागतलाई लिएर किचलो भयो र लगानीकर्ताले शेयर ब्रोकरकहाँ गएर ल्याप्चे लगाउनुपर्ने अवस्था आयो । यसको गणना विधिको समस्या समाधान गर्न अर्थ मन्त्रालयले निर्देशन दिएको छ । तर, कारोबार करका रूपमा लगानीकर्ताले बुझ्ने गरी सरल कर लगाउन सरकारले कन्जुस्याइँ गर्दा राजस्व पनि गुमेको छ, बजार पनि सुस्ताएको छ । अझ, कर तिरे पनि त्यो अन्तिम कर नहुने व्यवस्थाले पछि फेरि कर तिर्नुपर्ने आशंका लगानीकर्तामा छ । 

कारोबार विस्तारका लागि इन्ट्रा डे कारोबार अर्थात् किनेकै दिन शेयर बेच्न पाउने व्यवस्था शुरू भएको छैन । त्यो गरेमा कारोबारको आकार बढ्छ र तरलता पनि बढ्छ । डेरिभेटिभ बजार शुरू गर्ने भनेर धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) ले नीति लिए पनि त्यो अझै शुरू हुने छाँटकाँट छैन । हकप्रदको निस्सा बेचबिखन गर्न नेप्सेमा सूचीकृत गरेमा कारोबार बढ्छ । शेयरबजारमा तरलता ल्याउने मन लागेको बेला सेयर बेच्न र किन्न पाउनुपर्छ । यसका लागि अहिलेको कारोबारको समयावधि दैनिक ४ घण्टाबाट अझ बढाउनु आवश्यक छ । शेयरबजारको विस्तार गर्न यसको कारोबार पारदर्शी हुनुपर्छ । भित्रिया कारोबारलाई रोक्न सक्नुपर्छ । तर, सेबोनको वार्षिक कार्यक्रम तथा नीतिमा यसबारे स्पष्ट व्यवस्था गरिएको छैन । कम्पनीको सञ्चालक समितिको बैठकमा प्रस्तुत हुने एजेन्डा सञ्चालकहरूलाई पहिले नै थाहा दिइन्छ । त्यो सूचना चुहाएर बजारमा चलखेल भइरहेको छ । यसलाई रोक्न कम्पनीको सञ्चालक समितिको बैठक बस्नका लागि दिइने एजेन्डा सञ्चालकलाई जानकारी दिएस“गै सार्वजनिक गर्नुपर्ने नीति लिइनुपर्छ ।

नेपालको शेयरबजारमा बैंक तथा वित्त कम्पनीको बोलबाला छ । अहिले केही अन्य कम्पनी थपिए पनि तिनको संख्या न्यून छ । यस्तोमा एकातिर उत्पादनमूलक कम्पनीहरूलाई सर्वसाधारणलाई शेयर जारी गर्न लगाउने वातवरण बनाइनु आवश्यक छ भने अन्य उपकरणहरूपनि बजारमा ल्याउन आवश्यक छ । अहिले बैंकहरूले ऋणपत्र जारी गरिरहेका छन् । बैंकबाहेक अन्य कम्पनीहरूले पनि ऋणपत्र जारी गर्नपाउने व्यवस्था गर्न सकिन्छ । 

समग्रमा सेबोन र सरकारले सरल काम नगरेर जटिल कुरा गर्दा बजार विस्तार हुन नसकेको देखिन्छ । बजारमा कसैले पनि चलखेल गर्न नसकोस् र सामान्य लगानीकर्ता नफसून् भन्नेमा बोर्डले कसिलो नियमन गर्ने हो भने बजार विस्तार हुन सक्छ ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्