arthik abhiyan
ad banner Mango Tech Digital Marketing Solution

प्रोस्टेटको समस्यालाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन

Sep 20, 2019  
अन्तरवार्ता
Image Not Found
डा. रोबिन जोशी, युरो–अन्कोलोजिस्ट, नेपाल क्यान्सर अस्पताल

 

सेप्टेम्बर महीना संसारभर ‘प्रोस्टेट क्यान्सर’ महीनाको रूपमा सचेतना कार्यक्रम गरी मनाइन्छ । नेपालमा पनि यो महीनामा विशेषज्ञ डाक्टरहरूले विभिन्न कार्यक्रम गर्दै आएका छन् । सामान्यतया उमेर बढ्दै गएपछि प्रोस्टेट (पुरुष ग्रन्थी)को आकार पनि बढ्ने गर्छ । प्रोस्टेट बढ्दा देखिने लक्षण र प्रोस्टेट क्यान्सरका लक्षण एकै किसिमका हुने भएकाले नेपालमा अधिकांश बिरामी क्यान्सर फैलिसकेको अवस्थामा अस्पताल पुग्ने गरेका छन् । यसै सन्दर्भमा युरो–अन्कोलोजिस्ट तथा युरोलोजी विशेषज्ञ डा. रोबिन जोशीसँग प्रोस्टेट क्यान्सर, यसका लक्षण, उपचार लगायत विषयमा आर्थिक अभियानका काशीराम बजगाईंले गरेको कुराकानीको सार :

प्रोस्टेट क्यान्सर भनेको के हो ?
प्रोस्टेट भनेको पुरुष प्रजनन प्रणालीको महत्त्वपूर्ण अंग हो । यो पिसाबथैलीको मुनि हुन्छ, जसबाट मूत्रनली निस्किएको हुन्छ । यसले  वीर्यको परिमाण र गुणस्तर वृद्धि गर्छ र यौनांग उत्तेजित बनाउने काम गर्छ । यसको मुख्य काम भने वीर्यलाई पोषण दिनु हो । यही अंगमा हुने क्यान्सर नै प्रोस्टेट क्यान्सर हो । सामान्यतया उमेर बढ्दै जाँदा प्रोस्टेट बढ्दै जान्छ । प्रोस्टेट बढ्दा र प्रोस्टेटमा क्यान्सर हुँदा एउटै प्रकारका लक्षण देखिन्छन् । कतिपय बिरामी प्रोस्टेट बढेको ठानेर क्यान्सर पालेर बसेका हुन सक्छन्, जसकारण अधिकांश बिरामी क्यान्सर अन्य अंगमा फैलिसकेको अवस्थामा आउने गरेका छन् ।

प्रोस्टेट क्यान्सर किन हुन्छ ?
विशेषगरी यो क्यान्सर वंशाणुगत हुन्छ । यदि बाबुलाई प्रोस्टेट क्यान्सर छ भने छोरामा यस प्रकृतिको क्यान्सर हुने सम्भावना बढी हुन्छ । गलत खानपिनले गर्दा पनि यस प्रकारको क्यान्सर हुन सक्छ । औषधि प्रयोग गरिएका फलफूल, तरकारी, सागपात, रातो मासु, चिल्लो पदार्थ बढी भएको खानेकुरा, अल्कोहल र धूमपान सेवन गर्ने व्यक्तिमा यो क्यान्सर हुन सक्छ । चीनमा भएको पछिल्लो अनुसन्धानले भिटामिन ‘डी’को कमीले पनि प्रोस्टेट क्यान्सर हुने सम्भावना देखाएको छ ।

यसका लक्षणहरू के के हुन् ?
प्रोस्टेट क्यान्सर हुँदा पिसाब फेर्न गाह्रो हुने, पिसाब राम्रोसँग ननिख्रिने, पिसाबबाट रगत आउने, उत्तेजनामा कमी आउने, यौनसम्पर्क गर्न मन नलाग्ने, ढाड दुख्ने लगायत लक्षण देखा पर्दछन् । यिनै लक्षण प्रोस्टेट बढ्दा पनि देखिन्छन् । प्रोस्टेटको क्यान्सर शुरूमा ढाडमा फैलिन्छ । फैलिएको अवस्थामा मेरुदण्ड दुख्ने लक्षण देखिन्छ ।

क्यान्सर भएको कसरी थाहा पाउने ?
यस्ता लक्षण देखिएमा डाक्टरसँग परामर्श गरी जाँचद्वारा प्रोस्टेट बढेको हो वा प्रोस्टेटमा क्यान्सर भएको हो भन्ने जान्न सकिन्छ । यो बिरामीको शरीरमा विस्तारै थाहै नपाईकनै विकसित हुने रोग हो । प्रारम्भिक चरणमा प्रोस्टेट क्यान्सरका केही लक्षण देखा नपर्न सक्छन् । सामान्यतया प्रोस्टेट १० देखि १५ ग्रामसम्मको हुन्छ र ४० वर्षपछि यसको आकार बढ्न थाल्दछ । नेपालमा प्रोस्टेटको चेकजाँच गर्न आएका अधिकांशमा प्रोस्टेट क्यान्सर भेटिने गरेको छ । प्रोस्टेटको समस्या भएकाहरूमा क्यान्सर देखिन सक्ने भएकाले अनिवार्य रूपमा परीक्षण गर्न आवश्यक छ ।

प्रोस्टेट क्यान्सरको उपचार कसरी हुन्छ ?
प्रोस्टेट क्यान्सर पत्ता लागिसकेपछि क्यान्सर प्रोस्टेटमा मात्र सीमित छ अथवा हड्डीमा फैलिएको छ परीक्षण गरिन्छ । प्रोस्टेटमा मात्र सीमित छ र बिरामी ६५ वर्षसम्मको छ भने प्रोस्टेटको शल्यक्रिया गरेर प्रोस्टेट ग्लान्ड निकालिन्छ । बिरामी ६५ वर्षभन्दा माथिको छ भने रेडियशन उपचार गरिन्छ । अन्य रोग भएर वा बिरामीको अवस्था कमजोर भएर शल्यक्रिया गर्न नसकिने अवस्था छ भने रेडियशन गरिन्छ । क्यान्सर हड्डीमा फैलिसकेको छ भने  कम्प्लिट एन्ड्रोजन ब्लकेड (हर्मोनल थेरापी) गरिन्छ । यस थेरापीद्वारा टेस्टोस्टेरोन हर्मोन रोक्ने काम गरिन्छ । यो थेरापीपछि प्रत्येक ३ महीनामा बिरामीको जाँच गर्नुपर्ने भएकाले बिरामी डाक्टरको सम्पर्कमै बस्नुपर्छ । प्रोस्टेट क्यान्सर विस्तारै बढ्ने ट्युमर हो, जसकारण हर्मोनल थेरापीले पनि लामो जीवनका लागि सघाउ पुर्‍याउँछ ।

उपचारपछि बिरामीमा केही असर पर्छ ?
सामान्यतया सबै प्रकारका रोगका औषधिका राम्रा–नराम्रा दुवै पक्ष हुन्छन्, जसकारण शल्यक्रिया र औषधि सेवनमध्ये शल्यक्रिया नै राम्रो हुन्छ । शल्यक्रियापछि पिसाब चुहिने/रोक्न नसकिने र लिंग उत्तेजित नहुने असर देखिन सक्छन् । हामीले अहिलेसम्म गरेका शल्यक्रियामध्ये २५ प्रतिशत बिरामीमा यस्तो असर देखिएको छ । 

उपचारपछि बिरामी पहिलेकै अवस्थामा फर्कन सक्छ ?
शुरुआतको अवस्थामा आएको छ, बिरामी सक्रिय छ भने प्रोस्टेट निकालेपछि पनि बिरामी पहिलेकै जसरी जीवनयापन गर्न सक्छ । त्यसपछि हामी २ देखि ५ वर्षसम्म बिरामीको सम्पर्कमा रहन्छौं । ५ वर्षसम्म क्यान्सर पुनः देखिएन भने बिरामी ९५ प्रतिशतभन्दा बढी क्यान्सरमुक्त भएको बुझ्न सकिन्छ । तर क्यान्सर फेरि पलायो भने त्यसको औषधि उपचार गर्नुपर्ने हुन्छ ।

प्रोस्टेट क्यान्सरबाट कसरी बच्न सकिन्छ ?
प्रोस्टेट क्यान्सरबाट बच्न स्वस्थ खानेकुरा खानुपर्छ । कम क्यालोरी र बोसो, ताजा हरियो सागपात, सिमी जस्ता खानेकुरा सेवन गर्नुपर्छ । धूमपान तथा मद्यपान गर्नुहुन्न ।

कुन उमेरका पुरुषमा यस्तो क्यान्सर हुने सम्भावना बढी हुन्छ ?
५० वर्षभन्दा बढी उमेरका पुरुषमा यो क्यान्सर हुन सक्छ । ४० वर्षमुनिका पुरुषमा सम्भावना एकदमै कम हुन्छ । मैले गरेको शल्यक्रियामध्ये सबैभन्दा कम ५० वर्षको पुरुषमा प्रोस्टेट क्यान्सर भेटिएको छ ।

यो क्यान्सरको परीक्षण कसरी हुन्छ ?
प्रोस्टेटमा समस्या आएपछि क्यान्सरको पनि परीक्षण गर्नुपर्छ । शुरूमा हामी मलद्वारबाट औंला छिराएर प्ररीक्षण गर्छौं । प्रोस्टेट कडा र त्यसमा डल्लाडल्ली छ भने अल्ट्रासाउन्ड भिडियो एक्सरे गरिन्छ । त्यसमा पनि क्यान्सरको शंका देखिए पीएसए (प्रोस्टेट स्पेसिफिक एन्टिजन) जाँच हुन्छ । हाल नेपालमा धेरैजसो अस्पतालमा पीएसए टेस्टलाई स्क्रिनिङ टेस्टको रूपमा राख्ने गरिएको छ । पीएसए उच्च छ भने एमआरआई टेस्ट गरिन्छ र त्यहाँबाट क्यान्सर भए नभएको पत्ता लाग्छ । एमआरआईपछि हामी प्रोस्टेट बायोप्सी गर्छौं । त्यसपछि ट्रान्सरेक्टल अल्ट्रासाउन्ड गाइडेड प्रोस्टेट बायोप्सीद्वारा मलद्वारबाट अल्ट्रासाउन्ड छिराएर क्यान्सर भएको ठाउँको अनुमान लगाइन्छ र शंका लागेको मांसपेशी निकालेर परीक्षण गरिन्छ । 

यो क्यान्सर कति खतरनाक हुन सक्छ ?
समयमा जाँच गरिएन र फैलिसकेको अवस्थामा मात्र यसको जाँच गरियो भने पनि यसको उपचार सम्भव छ । तर समयमा जाँच गरेर उपचार गरे यसको राम्रो उपचार हुन सक्छ । समयमा प्रोस्टेट क्यान्सरको उपचार भएमा स्वस्थ व्यक्तिसरह लामो समय बाँच्न सकिन्छ । प्रोस्टेट क्यान्सर प्रोस्टेटबाट मेरुदण्ड तथा अन्य अंगमा फैलियो भने चाहिँ यो खतरनाक हुन सक्छ ।

नेपालमा प्रोस्टेट क्यान्सरको उपचारको अवस्था कस्तो छ ?
प्रोस्टेट क्यान्सरको उपचार नेपालमै अन्य बाहिरी देशमा जस्तै राम्रो हुन्छ । किमो, रेडियशन, शल्यक्रिया सबै गुणस्तरीय छ । यसको उपचारका लागि बाहिरी देशमा जानुपर्ने अवस्था छैन । तर काठमाडौं र राजधानीबाहिरका प्रमुख शहरमा यसको उपचार हुने भए पनि अन्य ठाउँमा दक्ष जनशक्ति र आवश्यक पूर्वाधारको अभाव छ ।

यसको उपचार कत्तिको महँगो छ ?
सामान्यतया प्रोस्टेट क्यान्सरको उपचारमा ५० हजारदेखि २ लाखसम्म खर्च हुन सक्छ । अवस्था हेरेर खर्च सोभन्दा केही तलमाथि पनि हुन सक्छ ।

अन्त्यमा के भन्नुहुन्छ ?
नेपालमा धेरै मानिसलाई यसको बारेमा जानकारीसम्म छैन, जसकारण ७० प्रतिशत बिरामी प्रोस्टेट क्यान्सर मेरुदण्डमा फैलिसकेको अवस्थामा आउने गरेका छन् । प्रोस्टेटमा समस्या देखिएपछि समयमै डाक्टरसँग परामर्श लिई सचेत रहन आग्रह गर्दछु ।

प्रतिक्रिया [0]
प्रतिक्रिया दिनुहोस्