arthik abhiyan
ad banner Mango Tech Digital Marketing Solution

दशैं विशेष : बिरामी हुने गरी नखाउँ

Oct 3, 2019  
अभियान परिशिष्ट (सप्लिमेन्ट)
Image Not Found

डा. अरुणा उप्रेती

अघिल्ला वर्षहरूको अस्पतालको तथ्यांक हेर्ने हो भने खाद्यान्नका कारण बिरामी हुनेको संख्या दशैंमा बढी देखिन्छ । पाहुनालाई बजारका खाद्य तथा पेयपदार्थ दिनु सत्कार नभएर रोग उपहार दिनु हो ।

खास व्यक्ति र समुदाय विशेषसँग मात्र नभएर हाम्रो संस्कृतिसँग जोडिएको पर्व हो । किसानहरू आफ्नो काम सकाएर बस्ने, छरिएर रहेका परिवारबीच भेटघाट हुने, विदेशिएकाहरू फर्किने र सबै परिवार एकै ठाउँमा जमघट हुने भएकाले दशैंलाई उत्सवको रूपमा मनाइन्छ । सबै आफन्त एकै ठाउँमा जम्मा भएर मनाइने हुँदा यस पर्वलाई खानपिनसँग पनि जोडिन्छ । 

पहिले अधिकांश नेपालीले मीठो–मसिनो खान दशैं नै कुर्नुपर्ने अवस्था थियो । अहिले त्यस्तो अवस्था नरहे पनि दशैंलाई विशेष महŒवका साथ हेरिन्छ र सामान्यतया अरू समयभन्दा दशैं÷तिहारमा बढी मासु, चिल्लो र गुलियो खानेकुरा खाइन्छ । तर खानपिनमा ध्यान नदिने हो भने यसले हाम्रो स्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर गर्छ । 

दशैंमा खानपिनका कारणले हुने बिरामीको संख्या अन्य समयभन्दा बढी छ । यस अघिल्ला वर्षहरूको अस्पतालको तथ्यांक हेर्ने हो भने खाद्यान्नका कारण बिरामी हुनेको संख्या दशैंमा बढी देखिन्छ । 

दशैंमा पाक्ने विशेष परिकार मासु हो । हामी प्रायः चिल्लो, मसलेदार र रातो मासु खान्छौं । मासु खानु नै हुँदैन भन्ने होइन, तर चिल्लो र मसला कम भएको खानुपर्छ । सकभर मासु नखाएकै राम्रो हो । डाक्टरले मासु नखानु भनेको छ भने त्यस्ता व्यक्तिले मासु खानै हुँदैन । यसमा सचेत हुनैपर्छ । पछिल्लो समय हामी घरभन्दा बाहिरको खानेकुरा बढी खान थालेका छौं । पहिले पहिले घरमै विभिन्न खाद्यपदार्थ बनाएर खाइन्थ्यो ।

तर विगत केही वर्षदेखि चाडपर्वमा बाहिरको बनिबनाउ खानेकुरा खाने चलन बढ्दो छ । ‘जंकफुड’ स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुन्छ । एउटा मानिसलाई दैनिक २००० क्यालोरी शक्ति चाहिन्छ । तर त्यो क्यालोरी जंक फुडबाट आएको पनि हुन सक्छ । त्यसले असर गर्छ । जंक फुडमा प्याकेटमा देखाइएको भन्दा २०० प्रतिशत बढी सोडियम हुन्छ भन्ने एक अध्ययनले देखाएको छ । बालबालिकालाई फकाउनुपर्‍यो वा घरमा खान मानेनन् भने हामी जंक फुड किनेर दिन्छौं । तर त्यो भनेको आफ्नै बच्चालाई चुरोट खुवाउनु जस्तै हो । जंक फुड भन्नेबित्तिकै हामीले काम नलाग्ने खानेकुरा भन्ने बुझ्नुपर्छ ।

चाडपर्वमा आफन्तजन सँगको भेटघाट लगायत विभिन्न कारण हाम्रो खाने समयको रुटिन बिग्रिन्छ । केही दिन रुटिन बिग्रिँदा स्वस्थ युवाको स्वास्थ्यमा केही असर पर्दैन । तर रोगी, वृद्ध र बालबालिकाको स्वास्थ्यमा यसले प्रतिकूल असर पार्न सक्ने हुँदा यसमा सचेत हुनुपर्छ । उच्च रक्तचाप, मधुमेह, युरिक एसिड, मुटुका रोगीले खानेकुरामा ध्यान नदिँदा त्यो हानिकारक हुन सक्छ ।

पछिल्लो समय हामी अल्छी भएका छौं । यातायातको विकासले कम हिँड्छौं । शारीरिक व्यायाम गर्दैनौं । यसले गर्दा हाम्रो शरीरमा प्रतिकूल असर परिरहेको छ । यसले गर्दा खानेकुराको सन्तुलन नमिल्दा हामी चाँडो अस्वस्थ हुन्छौं ।

चाडपर्वमा मदिराजन्य पदार्थको सेवन गरेर पनि रमाइलो गर्ने चलन बढिरहेको छ । यस्ता पदार्थको सेवन गर्नु स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुन्छ, जसकारण यस्ता पदार्थबाट टाढै बस्नु बुद्धिमानी हुन्छ । अल्कोहल मात्र नभएर प्याक गरिएको फलफूलको जुस सेवन पनि गर्नु हुँदैन ।

यसमा चिनीको मात्रा बढी हुन्छ । बरु कागती, पुदिना, तुलसी आदिको जुस सेवन राम्रो हुन्छ । शुरूमा कागती, तुलसी, पुदिना आदिको जुसले सत्कार गर्न अप्ठ्यारो महसूस भए पनि विस्तारै यो बानी पर्न थाल्छ । पाहुनालाई बजारका खाद्य तथा पेयपदार्थ दिनु सत्कार नभएर रोग उपहार दिनु हो । बरु दही, मोही जस्ता पेयपदार्थले पाहुनाको सत्कार गर्न सकिन्छ । 

यस्तै चाडबाडमा हामी मिठाइ कोसेली लिने/दिने गर्छौं । सकभर मिठाइ खानु हुँदैन । बिरामीलाई त यसले असर गर्छ नै, स्वस्थ व्यक्तिलाई पनि यसले अस्वस्थताको बाटोमा लैजान्छ । हामी घरमै चिनी कम हालेर मिठाई बनाएर खान सक्छौं । बाहिरको सकभर खानु हुँदैन । अलिकति चिल्लो पदार्थ त हाम्रो शरीरलाई चाहिन्छ नै । तर बढी चिल्लो खानुहुँदैन । सेल, पुरी जस्ता खानेकुरा एकदमै कम खानुपर्छ । 

पछिल्लो समय दशैं/ तिहारमा घुम्न जाने चलन बढेको छ । यो आफैमा राम्रो हो । यसले गर्दा हामी विभिन्न स्थानीय ठाउँमा घुम्न गएर स्थानीय खाना खान्छौं । शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यका लागि यो सकारात्मक पक्ष हो । चाडबाडमा बजारका रंगीबिरंगी खानेकुरा खानुपर्छ भन्ने छैन ।

विवेकपूर्ण तरीकाले दशैं/तिहार मनाउन सकिन्छ, जसले गर्दा दशैं/तिहारमा रमाएर पछि शारीरिक कठिनाइहरूको सामना गर्नुपर्दैन र चाडपर्वपछि पनि स्वस्थ भई रमाउन सकिन्छ ।

(कुराकानीमा आधारित)

प्रतिक्रिया [0]
प्रतिक्रिया दिनुहोस्