arthik abhiyan
ad banner

कृत्रिम जोर्नी प्रत्यारोपण गरी सामान्य जीवनयापन गर्न सकिन्छ

Oct 4, 2019 
अन्तरवार्ता
Image Not Found
डा. शिशिर लाखे, वरिष्ठ हाडजोर्नी तथा नसारोग विशेषज्ञ, नेपाल मेडिसिटी अस्पताल

उमेर बढ्दै जाँदा जोर्नी खिइँदै जाने र अन्ततः कामै नलाग्ने अवस्थामा पुग्न सक्छ । यस्तै दुर्घटनामा परेर जोर्नी खराब भई काम नलाग्ने भयो भने त्यो अवस्थामा पनि जोर्नी प्रत्यारोपण गरेर दैनिक जीवनयापनमा फर्कन सकिन्छ । उमेर बढ्दै जाँदा जोर्नी बिग्रिएर काम नलाग्ने भए पनि कतिपय मानिस बुढेसकालले गर्दा यस्तो भएको सोचेर उपचार नगराई बस्ने डा. शिशिर लाखे बताउँछन् । तर यस्तो अवस्थामा जोर्नी खराब भएको भए कृत्रिम जोर्नी प्रत्यारोपण गरी सामान्य जीवनयापन गर्न सकिने उनको भनाइ छ । यसै सन्दर्भमा जोर्नी बिग्रिने कारण, कृत्रिम जोर्नी प्रत्यारोपण, कृत्रिम जोर्नीको काम लगायत विषयमा वरिष्ठ हाडजोर्नी तथा नसारोग विशेषज्ञ डा. लाखेसँग आर्थिक अभियानका काशीराम बजगाईंले गरेको कुराकानीको सार :

जोर्नी प्रत्यारोपण भनेको के हो ?
जोर्नीले काम गर्न छाडेपछि शल्यक्रिया गरेर त्यसको सट्टामा नयाँ कृत्रिम जोर्नी राख्नु जोर्नी प्रत्यारोपण हो । जोर्नी खिइएर काम गर्न छाडेपछि दुखाइ अत्यधिक हुने, नियमित पेनकिलर खाँदा पनि त्यो दुखाइ कम नहुने र दैनिक जीवनयापन असहज हुने गर्छ । यस्तो अवस्थामा जोर्नी प्रत्यारोपण गर्नुको विकल्प रहँदैन । जोर्नी बिग्रिएर काम नगर्ने अवस्थामा पुगेपछि कृत्रिम जोर्नी प्रत्यारोपण गरिन्छ ।

जोर्नी खिइँदै वा बिग्रिँदै जाँदा कस्ता लक्षण देखिन्छन् ?
जोर्नी बिग्रिँदै जाँदा दुखाइ अत्यधिक हुने, पलेँटी मार्न गाह्रो हुने, हिँडडुल गर्न गाह्रो हुने, घुँडा बांगो हुने आदि लक्षण देखिन्छन् । यसबाहेक नियमित पेनकिलरको सेवन गर्नुपर्ने, फिजियोथेरापी गर्नुपर्ने, घुँडामा सुई लगाउनुपर्ने अवस्था आउँछ ।

के कारण जोर्नी बिग्रिन्छ ?
सामान्यतया उमेर बढ्दै जाँदा जोर्नी खिएर कमजोर हुन थाल्छ । यसबाहेक बाथरोग, वंशाणुगत रोग, दुर्घटना, धूमपानको सेवन, खानपिन, जीवनशैली आदिका कारण जोर्नी बिग्रिन्छ ।

जोर्नीको प्रत्यारोपण कसरी हुन्छ ?
सामान्यतया उमेर बढ्दै जाँदा जोर्नी बिग्रिँदै जान्छ, जसकारण वृद्धहरूमा प्रत्यारोपण बढी हुन्छ । बुढेसकालमा शरीरको अवस्था सामान्य अवस्थामा हुँदैन । त्यसकारण सबैभन्दा पहिले शरीर शल्यक्रिया गर्न सक्ने अवस्थामा छ कि छैन भनेर हेरिन्छ । मुटु, फोक्सो, छाती लगायतको आवश्यकता अनुसार जाँच गरिन्छ । त्यसपछि अन्य स्वास्थ्य उपचार गरेर शरीरलाई शल्यक्रियाका लागि अनुकूल पारिन्छ । त्यसपछि शल्यक्रिया गरेर जोर्नी प्रत्यारोपण गरिन्छ ।

सबैभन्दा बढी जोर्नी प्रत्यारोपण कुन अंगको हुन्छ ?
सबैभन्दा बढी प्रत्यारोपण हुने जोर्नी घुँडाको हो । करीब ९० प्रतिशत प्रत्यारोपण यसैको हुन्छ । यसबाहेक कमर, पाखुराको आदिको पनि जोर्नी प्रत्यारोपण गर्न सकिन्छ ।

घुँडाको जोर्नी प्रत्यारोपण कुन अवस्थामा गरिन्छ ?
घुँडाको जोर्नी कमजोर हुँदै जाँदा खुट्टा टेढो हुने, हिँडडुल गर्न गाह्रो हुने, सामान्य हलचल गर्न पनि गाह्रो हुने, दैनिक क्रियाकलाप गर्न कष्टदायी हुने हुन्छ । यस्तो अवस्थामा शुरूमा त अन्य उपचार गरिन्छ । जोर्नी खिइँदैमा शुरूमै कृत्रिम जोर्नी राख्ने भन्ने होइन । अन्य सम्पूर्ण उपचारको उपाय अपनाइसकेपछि पनि कुनै सुधार आएन र जोर्नी पूर्णतया काम नलाग्ने अवस्थामा छ भने जोर्नी प्रत्यारोपण गरिन्छ । अन्य कुनै विकल्प नभएपछि मात्रै जोर्नी प्रत्यारोपण गर्ने हो ।

प्रत्यारोपणपछि पुरानै अवस्थामा फर्किन सकिन्छ ?
दैनिक जीवनयापन सहज पार्न जोर्नी प्रत्यारोपण गरिन्छ । प्रत्यारोपणपछि जोर्नी बिग्रिएर हुने अत्यधिक पीडा हराउँछ । पेनकिलर खानुपर्दैन । सबै दैनिक क्रियाकलाप गर्न सकिन्छ । हेर्दा जोर्नी बिग्रिएर टेढो भएको खुट्टा सोझो भइसकेको हुन्छ । तर मानिसले बनाएको अंग प्राकृतिक अंग जस्तो त हुँदैन । हरेक शल्यक्रियामा केही समस्याहरू आउँछन् नै । कृत्रिम जोर्नीका लिमिटेशन हुन्छन् । शल्यक्रियापछि टुक्रुक्क बस्न सकिन्न, केही हदसम्म पलेँटी मार्न सकिन्न । प्यान शौचालय प्रयोग गर्न मिल्दैन, कमोड प्रयोग गर्नुपर्ने हुन्छ ।

कुन उमेरमा कृत्रिम जोर्नी प्रत्यारोपण बढी हुन्छ ?
वृद्धावस्थामा जोर्नी खिइँदै र बिग्रिँदै जाने भएकाले करीब ९० प्रतिशत प्रत्यारोपण वृद्धावस्थामै हुन्छ । यसबाहेक दुर्घटना लगायत अन्य कारण जोर्नी काम नलाग्ने भएको छ भने त्यस्तो अवस्थामा पनि जोर्नी प्रत्यारोपण गर्न सकिन्छ ।

कृत्रिम जोर्नीको आयु कति हुन्छ ?
कृत्रिम जोर्नीको आयु धेरै लामो हुँदैन । यसले करीब २० वर्ष काम गर्छ, जसकारण जोर्नी प्रत्यारोपण हामी जतिसक्दो ढिलो गर्छौं । अन्य उपचार हुन्छ भने सकेसम्म त्यो उपचार गरिन्छ । समस्या धेरै भयो भने कम उमेरमा पनि गर्नुपर्छ ।

जोर्नी बिग्रिनबाट कसरी बच्न सकिन्छ ?
जोर्नी बिग्रिनबाट बच्न मोटोपन, कोलेस्टेरोल, मधुमेह आदि नियन्त्रणमा राख्नुपर्छ । धूमपान त गर्नु नै हुँदैन ।

जोर्नीलाई अत्यधिक भार पर्नेगरी जिम, कडा खालको खेलकुद लगायत क्रियाकलाप गर्नुहुँदैन । यसबाहेक खानपान र जीवनशैलीमा सुधार गर्नुपर्छ । 

नेपालमा जोर्नी प्रत्यारोपणको अवस्था कस्तो छ ? विश्वस्तरीय उपचार हुन्छ ?
नेपालमा पछिल्लो समय जोर्नी प्रत्यारोपण गर्नेको संख्या पहिलेको भन्दा बढेको छ । पहिले यससम्बन्धी ज्ञान नभएर, विश्वास नभएर यसको शल्यक्रिया कमैले गर्थे । पछिल्लो समय मानिसले यो उपचारको फाइदाका बारेमा बुझ्न थालेका छन् र यसको माग पनि बढेको छ ।

यस्तै उपचारको अवस्था हेर्ने हो भने अन्य देशमा जस्तै जोर्नी प्रत्यारोपण नेपालमा हुन्छ । नेपालमा पनि जोर्नी प्रत्यारोपणका लागि अन्य देशमा प्रयोग हुने आधुनिक प्रविधि नै प्रयोग गरिन्छ ।

अन्त्यमा के भन्नुहुन्छ ?
स्वस्थ जीवनका लागि व्यवस्थित जीवनशैली र स्वस्थकर खानपानमा ध्यान दिन सबैलाई आग्रह गर्छु । सकेसम्म शल्यक्रिया नै गर्न नपर्नेगरी समयमै सचेत हुनुपर्छ । नियमित साधारण भए पनि व्यायाम गर्नुपर्छ । अहिले आधुनिक प्रविधिबाट प्रायः सबै रोगको उपचार सम्भव छ । त्यसैले समयमै उपचार गराउन अनुरोध गर्दछु । 

प्रतिक्रिया [0]
प्रतिक्रिया दिनुहोस्