ई –पेपर | हाम्रो बारेमा | विज्ञापन | ग्राहक बन्नुहोस | Podcast | English
arthik abhiyan
ad banner Mango Tech Digital Marketing Solution

कोरोना, पर्यटन र अर्थतन्त्र

२०७६ माघ, २८  
लेख | दृष्टिकोण
NA
author avatar भीमप्रसाद पन्त

नेपालका दुई छिमेकी विश्वको उच्च अर्थतन्त्र बन्न लागिपरेका छन् । दुई छिमेकको ठूलो बजार नेपाली उत्पादनका लागि उपलब्ध हुन सक्ने भए पनि दुवै देशसँग नेपालको व्यापारघाटा उच्च छ । छिमेकीले सहयोग गरे पनि र केही उत्पादनलाई भन्साररहित सुविधा दिए पनि नेपालको निर्यात खासै उकालो लाग्न सकेको छैन । यी दुई छिमेकमा हुने सानातिना घटनाले नेपालको अर्थतन्त्रमा तुरुन्तै प्रभाव पर्ने गरेको छ । अहिले भारतको अर्थतन्त्र सुस्ताउँदो छ भने चीन कोरोना भाइरससँग जुधिरहेको छ । नेपालको अर्थतन्त्रमा विदेशी मुद्रा आर्जन गर्न तथा देशभित्र रोजगारी सृजना गर्न पर्यटनलाई प्रमुख उद्योग मानिएको छ । त्यही भएर भ्रमण वर्ष मनाइँदै छ । तर, नेपालको पर्यटनका लागि ठूलो बजार मानिएका यी दुई छिमेकमा देखापरेको संकटले नेपाली पर्यटन क्षेत्रमा असर पार्न शुरू गरेको छ । यसबाट अर्थतन्त्रमा समेत गम्भीर असर पर्न सक्ने देखिन्छ । 

नेपालको पर्यटनका लागि ठूलो बजार मानिएका दुई छिमेकमा देखापरेको संकटले नेपाली पर्यटन क्षेत्रमा असर पार्न शुरू गरेको छ । यसबाट अर्थतन्त्रमा समेत गम्भीर असर पर्न सक्ने देखिन्छ ।

महीनाअघि २ सय ४५ रुपैयाँ किलोको लसुनको भाउ ५ सय ५० नाघेको छ । यसअघि खुद्रा बजारमा ५ सय रुपैयाँ प्याकेटमा पाइने फेस मास्कको भाउ पनि निकै बढेको छ । यी दुवै वस्तुको भाउ आकाशिनुको एउटै कारण हो– चीनमा पैmलिएको कोरोना भाइरस । कोरोना भाइरसको महामारीले सामान्य जनजीवनदेखि पर्यटक आवागमन प्रत्यक्ष प्रभावित भएको छ । यस अवधिमा भारतीय पर्यटक बढे पनि चिनियाँ पर्यटक घट्दा समग्रमा पर्यटकको संख्या घटेको छ । विश्व अर्थतन्त्रलाई नै प्रभावित पार्ने अनुमान गरिएको यो महामारीले मूलतः पर्यटन उद्योगलाई समस्यामा पार्ने देखिएको छ, खासगरी होटल व्यवसायमा । भारतमा पनि आर्थिक मन्दीको लक्षण देखिएकाले रोजगारी घट्दो छ । डलरको मूल्य बढ्दा भारतको अर्थतन्त्रको प्रभाव नेपालमा पनि परेको छ । उनीहरूको आर्थिक गतिविधि कम हुनेबित्तिकै नेपाल आउने पर्यटकको संख्या पनि कम हुनेछ । 

जनवरी र फेब्रुअरी चिनियाँ पर्यटक बढी आउने समय हो । तर, यही अवधिमा पर्यटक भित्रिने क्रम आधा घटिसकेको छ । होटलहरूको बुकिङ रद्द भइरहेको छ भने अकुपेन्सी दर पनि निकै कम छ । जनवरी २५ मा चिनियाँ नयाँ वर्ष मनाउन चीनको वुहानलगायत शहरमा गएका चिनियाँ व्यवसायी र ठेकेदार नेपाल फर्कन ढिलाइ भएको छ । थप कामदार पनि चिनियाँ कम्पनीले ल्याउन पाएका छैनन् । यही कारण कतिपय विकास निर्माणका काम प्रभावित भएका छन् । पर्यटन आगमनले होटललगायत पर्यटन क्षेत्रका अन्य व्यवसायलाई धक्का लाग्न सक्छ । अहिले धेरै बैंकहरूले होटलमा लगानी गरेका छन् । होटलमा आम्दानी घटेपछि बैंकहरूको ऋण लगानीको किस्ता उठ्न पनि समस्या हुन सक्छ । नेपालले पर्यटनबाट सर्वाधिक आम्दानी गर्ने स्रोत चीन हो । चीनबाट नेपाल आउने र नेपालबाट चीन जाने हवाई उडानमा कटौती भइसकेको छ । त्यसो हुँदा चिनियाँ पर्यटक घटेसँगै ट्राभल कम्पनी, आन्तरिक विमान सेवा, पर्यटक बस आदिको पनि आम्दानी घट्नेछ ।

चिनियाँ अनुदान र पर्यटकले गर्ने खर्चका कारण चीनबाट नेपालले विदेशी मुद्रा आर्जन राम्रै गर्छ । अहिले चिनियाँ पर्यटकको आगमन घट्नाले विदेशी मुद्राको ढुकुटीमै पनि थोरै भए पनि समस्या उत्पन्न हुने अवस्था आएको छ । कोरोना माहामारी नरोकिए आर्थिक र वित्तीय जोखिम अझै बढ्ने देखिन्छ । कोरोना महामारी अहिले केही वस्तुमा मात्रै महँगी बढाएको छ । तर, यो केही हप्ताभित्र नियन्त्रणमा आएन भने चीनबाट आयात हुने अन्य सामानको कमी हुनुका साथै मूल्य पनि बढ्ने देखिन्छ । 

प्रमुख पर्यटकीय पूर्वाधारका रूपमा रहेको होटल क्षेत्रमा निजीक्षेत्रको लगानी पछिल्लो समय निरन्तर बढिरहेको छ । बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट हुने लगानी ३५ प्रतिशतले बढेको देखिन्छ । यो लगानी नयाँ होटलमा मात्र होइन, कतिपय चालू अवस्थाकै होटलले क्षमता विस्तारका लागि पनि भएको छ । भ्रमण वर्षलक्षित यस्ता लगानीमा पर्यटक आगमन घटे व्यवसायीहरू मर्कामा पर्न सक्छन् । यद्यपि यस्तो लगानी दीर्घकालीन भएकाले तत्कालको समस्या त्यति ठूलो भने होइन । पर्यटनको दिगो विकासको आधार तय गर्न मनाउन लागिएको भ्रमण वर्षको शुरुआती संकेत राम्रो नदेखिएकाले पर्यटन क्षेत्र त्यति उत्साहित हुन सकेको छैन । 

पछिल्लो सयम नेपालमा होटल तथा रिसोर्टमा लगानी बढिरहेको छ । काठमाडौंमा म्यारियट, ताज भिभान्ता, चितवनमा फ्रेन, भैरहवामा टाइगर प्यालेस, पोखरामा स्वीस इन्टरनेशनल, नेपालगञ्जमा सोल्टी वेष्टेन्ड प्रिमियर र सेन्ट्रलप्लाजा केही ठूला होटल गएको १ वर्षभित्र सञ्चालनमा आए । काठमाडौंमा स्टारउडको चेन अलफ्ट काठमाडौं, शेराटन, भैरहवामा पवनप्यालेस, हायात प्लेसजस्ता पाँचतारे स्तरका होटल सञ्चालनको तयारीमा छन् । होटलमा लगानी विस्तार तीव्रतर भए पनि कोरोना भाइरसका कारण पर्यटक घटेपछि तत्कालका लागि यिनीहरूले राम्रो व्यवसाय गर्न सक्ने देखिँदैन । चिनियाँ पर्यटकले धमाधम बुकिङ रद्द गरेपछि पोखराका होटलहरूमा पर्याप्त पर्यटक छैनन् । झन्डै शतप्रतिशत चिनियाँले बुकिङ रद्द गरेको अनुमान छ । होटलहरूको व्यवसाय अहिले करीबकरीब ठप्प छ भन्न सकिन्छ । कोरोनाको असर लुम्बिनी र आसपासको पर्यटन व्यवसायमा पनि परेको छ । सौारहामा भने आंशिक असर परेको बताइन्छ । यो लुम्बिनीमा बौद्ध धर्मावलम्बी आउने सिजन हो । तर, त्यहाँ पनि बुक गरिएकामध्ये ५० प्रतिशत कोठा रद्द गरिएको समाचार आइरहेका छन् ।

होटल तथा रेस्टुराँमा नेपालीको मात्र होइन, चिनियाँको लगानी पनि बढिरहेको छ । नेपालमा वैदेशिक लगानी सबैभन्दा बढी चीनबाट नै भएको छ पछिल्लोपटक । यो लगानी पर्यटनसम्बद्ध क्षेत्रमा नै बढी पाइन्छ । चिनियाँ पर्यटक लक्षित यस्तो लगानी पर्यटन विकासका लागि राम्रै हो । तर, चीनलाई मात्र लक्षित गरी पर्यटक बजार खोजिँदा समस्या हुने देखिन्छ । नेपालमा विद्युतीय सामग्री र पोसाक धेरैजसो चीनबाट नै आउने गरेको छ । अहिले त्यहाँबाट आयात ठप्प छ । यो समस्या लम्बिए सामानको मूल्य बढ्ने मात्र होइन, नेपालको आर्थिक वृद्धिदर नै प्रभावित हुन सक्छ । 

पर्यटन बजारको विविधीकरणमा हामी चुकेका छौं । नेपालको पुरानो पर्यटक बजार फर्काउन सकिएको छैन । नेपाल वायु सेवा निगमको यूरोप उडान अभैm अनिश्चित छ । यस्तोमा चीनमा देखापरेको नेपालको पर्यटनलाई नयाँ ढंगमा लैजाने अवसर पनि हो र यसले केही पाठ पनि सिकाउने देखिन्छ ।

लेखक नेपाल एशोसिएशन अफ टूर एण्ड ट्राभल एजेण्ट्स (नाट्टा)का पूर्वमहासचिव हुन् ।

प्रतिक्रिया [0]
प्रतिक्रिया दिनुहोस्